Nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống in vitro cây lan kim tuyến từ chồi nách

Lan kim tuyến (Anoectochilus lylei Rolfe ex Downie) là loài lan có giá trị, được quan tâm trong nghiên cứu và bảo tồn nguồn gen thực vật. Việc xây dựng quy trình nhân giống hiệu quả có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động tạo nguồn cây giống, phục vụ công tác bảo tồn và phát triển loài cây này. Nghiên cứu của nhóm tác giả Vũ Ngọc Lan, Phạm Tuấn Anh và Nguyễn Thị Phương Dung thuộc Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã xác định được điều kiện phù hợp cho từng giai đoạn nhân giống in vitro cây lan kim tuyến từ chồi nách, góp phần hoàn thiện quy trình sản xuất cây giống bằng phương pháp nuôi cấy mô. Xác định điều kiện khử trùng mẫu và tái sinh chồi.

Cây lan kim tuyến (Sưu tầm)

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hoàn thiện quy trình nhân giống in vitro cây lan kim tuyến (Anoectochilus lylei Rolfe ex Downie). Thí nghiệm được bố trí theo kiểu ngẫu nhiên hoàn toàn với 3 lần nhắc lại, qua đó đánh giá ảnh hưởng của các điều kiện nuôi cấy đến khả năng tái sinh, nhân nhanh và phát triển của cây.

Kết quả nghiên cứu xác định chế độ khử trùng kép bằng dung dịch Ca(OCl)₂ 5% trong 10 phút, kết hợp với H₂O₂ 3% trong 5 phút, là phương án phù hợp nhất trong các công thức thí nghiệm, cho tỷ lệ mẫu sống đạt 98% sau 4 tuần nuôi cấy.

Đối với giai đoạn tạo cụm chồi, môi trường MS bổ sung 20 g/l sucrose, 6,5 g/l agar, 30 ml/l nước dừa, 2 mg/l BAP và 0,1 mg/l IBA cho kết quả tốt nhất. Sau 8 tuần nuôi cấy, tỷ lệ tạo cụm chồi đạt 81,33%, với trung bình 6,25 chồi/cụm. Ở giai đoạn nhân nhanh, môi trường MS bổ sung 20 g/l sucrose, 6,5 g/l agar, 30 ml/l nước dừa, 1,0 mg/l Kinetin và 1,0 mg/l IBA được xác định là phù hợp nhất trong các công thức khảo sát. Sau 8 tuần nuôi cấy, hệ số nhân đạt 15,75 chồi/mẫu, chiều cao chồi trung bình đạt 3,35 cm.

Đối với giai đoạn tạo rễ, môi trường MS bổ sung 6,5 g/l agar, 20 g/l sucrose và 0,7 g/l than hoạt tính cho tỷ lệ tạo rễ đạt 100%. Sau 4 tuần nuôi cấy, cây có trung bình 7,2 rễ/cây, chiều dài rễ trung bình đạt 10,9 cm. Kết quả này cho thấy việc lựa chọn thành phần môi trường phù hợp có vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng cây giống trước khi chuyển sang giai đoạn thích nghi ngoài điều kiện in vitro.

Ở giai đoạn nhân nhanh, môi trường MS bổ sung 20 g/l sucrose, 6,5 g/l agar, 30 ml/l nước dừa, 1,0 mg/l Kinetin và 1,0 mg/l IBA được xác định là phù hợp nhất trong các công thức khảo sát. Sau 8 tuần nuôi cấy, hệ số nhân đạt 15,75 chồi/mẫu, chiều cao chồi trung bình đạt 3,35 cm.

Đối với giai đoạn tạo rễ, môi trường MS bổ sung 6,5 g/l agar, 20 g/l sucrose và 0,7 g/l than hoạt tính cho tỷ lệ tạo rễ đạt 100%. Sau 4 tuần nuôi cấy, cây có trung bình 7,2 rễ/cây, chiều dài rễ trung bình đạt 10,9 cm. Kết quả này cho thấy việc lựa chọn thành phần môi trường phù hợp có vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng cây giống trước khi chuyển sang giai đoạn thích nghi ngoài điều kiện in vitro.

Hình ảnh lan A. lylei nuôi cấy in vitroởcác giai đoạn khác nhau

Bên cạnh giai đoạn nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, nghiên cứu cũng đánh giá giá thể phục vụ quá trình sinh trưởng của cây con trong vườn ươm. Kết quả cho thấy hỗn hợp giá thể gồm đất phù sa, trấu hun và phân chuồng theo tỷ lệ 1:1:1, với độ ẩm duy trì ở mức 80-90%, phù hợp nhất trong các công thức khảo sát. Việc lựa chọn giá thể thích hợp giúp tạo điều kiện thuận lợi cho cây con thích nghi với môi trường bên ngoài, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả của quy trình nhân giống từ nuôi cấy mô đến giai đoạn chăm sóc tại vườn ươm.

Những kết quả thu được đã xác định được điều kiện phù hợp cho những giai đoạn chính trong quy trình nhân giống in vitro cây lan kim tuyến từ chồi nách, bao gồm khử trùng mẫu, tạo cụm chồi, nhân nhanh chồi, tạo rễ và thích nghi ngoài điều kiện nuôi cấy. Đây là cơ sở khoa học có ý nghĩa đối với việc tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống, nâng cao hiệu quả tạo cây giống và phục vụ các nghiên cứu tiếp theo về bảo tồn, phát triển nguồn gen cây lan kim tuyến.

Nghiên cứu đồng thời khẳng định vai trò của việc lựa chọn môi trường dinh dưỡng, chất điều hòa sinh trưởng và giá thể phù hợp trong từng giai đoạn phát triển của cây. Kết quả là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô trong lĩnh vực nông nghiệp.

Chi tiết xem tại: https://vie.vjas.vn/index.php/vjasvn/article/view/2608/2408

Đào Hương – Nhà xuất bản