Seminar khoa học: “Virus trên hoa lan hồ điệp – từ phát hiện, chẩn đoán đến giải pháp quản lý”

Hoạt động được tổ chức trong khuôn khổ các hoạt động khoa học của Trung tâm và Nhóm nghiên cứu mạnh được thành lập theo Quyết định số 3895/QĐ-HVN ngày 10/8/2026, đồng thời hướng tới các hoạt động chào mừng kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Seminar khoa học tại Trung tâm NC&PT Hoa, Cây cảnh

Tập trung vào vấn đề đang được quan tâm trong sản xuất lan hồ điệp

Lan hồ điệp là một trong những đối tượng cây hoa có giá trị kinh tế cao, được sản xuất theo hướng ứng dụng công nghệ cao và nhân giống quy mô lớn. Tuy nhiên, bệnh virus đang là một trong những thách thức đối với sản xuất lan, đặc biệt trong quá trình nhân giống sinh dưỡng và nuôi cấy mô.

Tại Seminar, các đại biểu tập trung trao đổi về thành phần và mức độ bệnh hại trên lan hồ điệp tại miền Bắc Việt Nam; các phương pháp nhận biết, phát hiện và chẩn đoán virus; cũng như các giải pháp loại bỏ virus trong quá trình nhân giống in vitro. Đây cũng là ba nội dung trọng tâm được Trung tâm xác định cho Seminar.

Các tài liệu chuyên môn được trình bày tại Seminar cho thấy trong số nhiều loại virus đã được ghi nhận trên cây lan, Cymbidium mosaic virus (CymMV) và Odontoglossum ringspot virus (ORSV) là hai nhóm virus đặc biệt quan trọng đối với sản xuất lan thương mại. Hai virus này có thể gây nhiều dạng triệu chứng như khảm, sọc, đốm hoại tử, biến màu và biến dạng lá, hoa; trong một số trường hợp cây nhiễm virus có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, gây khó khăn cho việc phát hiện bằng quan sát hình thái. Một vấn đề được các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm là khả năng lan truyền virus trong quá trình sản xuất. CymMV và ORSV có thể lan truyền thông qua dụng cụ, thao tác chăm sóc, tách chồi, chia bụi, cắt hoa, thay chậu và đặc biệt là nguồn vật liệu nhân giống từ cây mẹ nhiễm virus. ORSV còn có đặc tính bền ngoài môi trường, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm thông qua dụng cụ và bề mặt thao tác.

TS. Đinh Thị Dinh trình bày chuyên đề: Đánh giá thành phần và mức độ gây hại của bệnh trên lan hồ điệp tại miền bắc Việt Nam

Trao đổi về các phương pháp phát hiện và chẩn đoán virus

Một nội dung quan trọng của Seminar là trao đổi về các phương pháp chẩn đoán virus trên lan hồ điệp. Bên cạnh việc nhận biết triệu chứng trên cây, các phương pháp dựa trên protein và vật liệu di truyền được giới thiệu, trong đó có que thử nhanh, ELISA, RT-PCR, Multiplex RT-PCR, Real-time RT-PCR và RT-LAMP.

Đáng chú ý, tài liệu trình bày tại Seminar cho biết Multiplex RT-PCR đang được Trung tâm sử dụng để chẩn đoán đồng thời CymMV và ORSV trên lan, tạo cơ sở cho việc kiểm tra, sàng lọc nguồn vật liệu giống và phục vụ nghiên cứu sản xuất cây giống sạch bệnh.

Việc ứng dụng các phương pháp chẩn đoán phân tử có ý nghĩa quan trọng trong sản xuất lan hồ điệp, bởi triệu chứng bệnh do virus không phải lúc nào cũng đặc hiệu và có thể thay đổi tùy thuộc vào loài, giống, tuổi cây, điều kiện môi trường cũng như tình trạng đồng nhiễm.

PGS.TS. Hà Viết Cường trình bày chuyên đề: Virus hại lan – chẩn đoán và phòng chống

Hướng tới quản lý bệnh virus theo hướng chủ động

Bên cạnh phát hiện và chẩn đoán, các đại biểu dành nhiều thời gian trao đổi về giải pháp quản lý virus trong sản xuất lan hồ điệp. Nội dung thảo luận tập trung vào việc sử dụng nguồn cây giống sạch bệnh, kiểm soát vật liệu đầu vào, vệ sinh và khử trùng dụng cụ, quản lý quá trình chăm sóc, nhân giống, đồng thời hạn chế tối đa sự lây nhiễm cơ học giữa các cây và các lô sản xuất. Hướng đến khả năng ứng dụng các phương pháp hiện đại để xử lý và nhân giống trong điều kiện in vitro nhằm tạo vật liệu phục vụ công tác nhân giống, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm tra sự hiện diện của virus đối với cây mẹ, mẫu vật liệu và cây sau xử lý. Đây là mắt xích quan trọng để hạn chế nguy cơ nhân nhanh nguồn bệnh cùng với cây giống.

Đặc biệt, Seminar mở ra trao đổi về những hướng nghiên cứu mới trong phòng chống virus trên lan, trong đó có tiềm năng ứng dụng công nghệ xử lý dsRNA ngoại sinh nhằm phòng chống virus gây hại trên lan. Đây là một hướng nghiên cứu cần tiếp tục được đánh giá và hoàn thiện thông qua các nghiên cứu chuyên sâu.

TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung trình bày chuyên đề: Các phương pháp loại bỏ virus CymMV và ORSV trong nhân giống in vitro hoa lan hồ điệp

Tăng cường kết nối nghiên cứu, chia sẻ tri thức và hình thành hướng nghiên cứu mới

Với sự tham gia của các thành viên Nhóm nghiên cứu mạnh, cán bộ nghiên cứu của Trung tâm và các chuyên gia trong lĩnh vực bệnh hại cây trồng, Seminar không chỉ là diễn đàn chia sẻ kết quả và kiến thức chuyên môn mà còn tạo cơ hội trao đổi trực tiếp về những vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong sản xuất hoa, cây cảnh.

Thông qua các ý kiến trao đổi, thảo luận chuyên môn, Trung tâm có thêm cơ sở để định hướng các nghiên cứu tiếp theo về giám sát virus, xây dựng quy trình chẩn đoán, sản xuất và quản lý nguồn giống sạch bệnh, hoàn thiện quy trình nhân giống lan hồ điệp và nghiên cứu các giải pháp phòng chống virus theo hướng công nghệ cao.

Seminar cũng góp phần phát huy vai trò của Nhóm nghiên cứu mạnh: Nguồn gen, chọn tạo giống và công nghệ hoa – cây cảnh trong việc kết nối các nhà khoa học, tăng cường trao đổi học thuật và thúc đẩy các nghiên cứu có khả năng ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.

Trong thời gian tới, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động seminar, tọa đàm và sinh hoạt khoa học chuyên ngành; tăng cường kết nối giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và nhu cầu thực tiễn của sản xuất, qua đó góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển ngành hoa, cây cảnh theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

TS. Đinh Thị Dinh – Nhóm Nghiên cứu mạnh Nguồn gen, chọn tạo giống và công nghệ hoa, cây cảnh